Kompetencje cyfrowe stają się lokalną potrzebą społeczną
Jeszcze kilka lat temu szkolenia komputerowe traktowano jako dodatek. Dzisiaj są coraz bardziej potrzebne. Mieszkańcy korzystają z telefonu, bankowości online, e-recepty, mObywatela, Profilu Zaufanego, e-maila, komunikatorów i stron urzędowych. Jednocześnie rośnie liczba oszustw internetowych i pojawiają się nowe wyzwania związane ze sztuczną inteligencją.
To oznacza, że edukacja cyfrowa nie jest już tylko sprawą indywidualną. To zadanie lokalne. Gmina, biblioteka, dom kultury, klub seniora, MOPS, GOPS, WTZ, ŚDS, fundacja albo stowarzyszenie mogą pomóc mieszkańcom odnaleźć się w cyfrowym świecie.
Program Rozwoju Kompetencji Cyfrowych zakłada stworzenie systemu edukacji i szkoleń, dzięki któremu obywatele będą mogli rozwijać kompetencje cyfrowe stosownie do swoich potrzeb. Program wskazuje też pięć priorytetów, między innymi rozwój edukacji cyfrowej, zapewnienie każdemu możliwości rozwoju kompetencji cyfrowych i wsparcie kompetencji osób pracujących.
Problem nie dotyczy tylko seniorów
Seniorzy są jedną z najważniejszych grup, ale nie jedyną. Z pomocy cyfrowej mogą korzystać także osoby dorosłe, osoby z niepełnosprawnościami, osoby bez doświadczenia z komputerem, uczestnicy projektów społecznych, mieszkańcy terenów wiejskich, osoby bez wsparcia rodziny oraz osoby, które mają telefon, ale nie czują się pewnie w internecie.
Ktoś może umieć odebrać połączenie, ale nie wiedzieć, jak sprawdzić link. Może mieć konto bankowe, ale bać się aplikacji. Może korzystać z Facebooka, ale nie rozumieć, czym jest przejęte konto i prośba o BLIK. Może słyszeć o ChatGPT, ale nie wiedzieć, jak używać AI bezpiecznie.
Dlatego szkolenia cyfrowe dla gmin powinny obejmować nie tylko „obsługę komputera”, ale też bezpieczeństwo, e-usługi i AI.
E-usługi bez wsparcia mogą wykluczać
Cyfryzacja urzędów jest wygodna dla osób, które potrafią korzystać z internetu. Ale dla osób z niskimi kompetencjami cyfrowymi może być barierą. Formularze, logowanie, kody, profile, aplikacje i różne systemy mogą stresować.
NIK wskazuje, że niski poziom korzystania z e-administracji pokazuje potrzebę praktycznej edukacji mieszkańców. W materiale NIK przywołano dane dotyczące umiejętności cyfrowych i korzystania z usług elektronicznych, pokazując, że wykluczenie cyfrowe może ograniczać dostęp do środków publicznych i usług państwa.
To bardzo ważne dla gmin. Jeśli coraz więcej spraw jest online, mieszkańcy muszą wiedzieć, jak z tych usług korzystać. Inaczej cyfryzacja zamiast pomagać, może zwiększać nierówności.
AI jako nowy obszar edukacji mieszkańców
Do klasycznego wykluczenia cyfrowego dochodzi nowe zjawisko: wykluczenie AI. Sztuczna inteligencja jest coraz częściej obecna w pracy, edukacji, usługach, marketingu i komunikacji. Osoby, które wiedzą, jak korzystać z AI, mogą szybciej pisać, uczyć się, analizować informacje i tworzyć treści. Osoby, które nie mają tej wiedzy, zostają z tyłu.
Gmina może więc organizować proste szkolenia AI dla mieszkańców. Nie programistyczne, ale praktyczne. Na przykład:
czym jest ChatGPT,
jak zadać dobre pytanie,
czego nie wpisywać do AI,
jak sprawdzać odpowiedzi,
czym jest deepfake,
jak rozpoznawać fałszywe treści,
jak AI może pomóc w codziennym życiu.
Cyberbezpieczeństwo powinno być obowiązkowym elementem
Szkolenia cyfrowe bez cyberbezpieczeństwa są niepełne. Mieszkańcy muszą wiedzieć, jak reagować na fałszywe SMS-y, podejrzane linki, telefon z banku, prośbę o BLIK i fałszywe inwestycje.
Najlepiej uczyć tego na przykładach. Uczestnik widzi wiadomość i odpowiada: kliknąć czy nie kliknąć? Podawać kod czy nie podawać? Oddzwonić do banku czy słuchać rozmówcy?
Taka forma jest skuteczniejsza niż sam wykład.
Jak może wyglądać program dla gminy?
Dobry program może mieć kilka modułów:
telefon i komputer od podstaw,
internet i poczta e-mail,
e-usługi publiczne,
mObywatel, IKP i Profil Zaufany,
cyberbezpieczeństwo mieszkańców,
AI dla początkujących,
dostępność cyfrowa,
ankieta i podsumowanie efektów.
Zajęcia mogą odbywać się w bibliotece, domu kultury, świetlicy, klubie seniora, WTZ, ŚDS, MOPS, GOPS albo urzędzie. Ważne, żeby były praktyczne, spokojne i dopasowane do grupy.
Podsumowanie
Gminy powinny inwestować w szkolenia cyfrowe, bo kompetencje cyfrowe wpływają na samodzielność mieszkańców, bezpieczeństwo, dostęp do usług publicznych i jakość życia. CyberSpokój może pomóc instytucjom prowadzić takie działania w sposób prosty, praktyczny i dobrze udokumentowany.
To nie jest tylko kurs komputerowy. To lokalna odpowiedź na wykluczenie cyfrowe, wykluczenie AI i cyberzagrożenia.